”Terug naar Kosovo” – terugblik

Human Inc presenteert: ''Terug naar Kosovo''
____________________________________

”Terug naar Kosovo”: mijn terugblik op Kosovo

Terug naar Kosovo. 6 dagen lang intense indrukken. En nu zit ik thuis op de bank, verdrietig.
Is dat erg? Nee, want we hebben zoveel  aangrijpende, ultiem trieste verhalen mogen horen.  En ze spelen allemaal door mijn hoofd, deinzen zwaar na. Ik kan alleen maar dankbaar zijn.

Kan ik zeggen dat ik na 6 dagen Kosovo de oorlog helemaal begrijp?
Nee. Je kan het pas echt begrijpen als je het hebt overleefd. Als jíj een deel van die oorlog bent geweest. In alle andere gevallen kun je er alleen maar een glimp van opvangen en moet jouw verbeelding proberen de touwtjes aan elkaar te knopen en de bijbehorende gevoelswereld realiteit te maken. Maar echt doorleefd heb je het niet en dus écht begrijpen kun je het niet. Ik niet in ieder geval.

We hebben de meest intense momenten meegemaakt tijdens onze reis terug naar Kosovo.
De herontmoeting van Andries en Vjollca en haar verhaal, bijna tussen neus en lippen door, over hoe haar vader van haar werd weggenomen en drie maanden later onherkenbaar mager en verweerd godzijdank toch weer thuiskwam.
Het psychiatrisch ziekenhuis in Stimlje waar de directeur ons ontzettend hartelijk ontving, onvoorbereid confronteerde met de gruwelen van de oorlog via een boek, en liet zien hoe de kliniek vergeleken met 19 jaar geleden nu een fantastisch warme verzorgingsplek is.
De gevangenis in Lipjan waar Andries diende, die vooruit is gegaan in zijn faciliteiten en waar de behandeling van gevangenen een voorbeeld zouden moeten zijn voor andere landen. Maar vooral de intense kennismaking met de mensen die daar werkten en die we die korte week tot drie keer toe hebben mogen spreken en omhelzen, en hun reünie met Andries hebben mogen bijwonen. Isuf, Fadil, Ilir, Violeta, alle anderen…
De betrokkenheid ook van Trëndelina die bij het Ministerie van Justitie werkt en de zoektocht en hoop van het land om dezelfde rechten te krijgen als een land als Nederland.
De prachtige natuur, de vele tankstations, de overheerlijke cappuccino’s, de open en hartelijke mensen zonder winstbejag, de mooie volksmuziek en het heerlijke eten, de ronde taal en ronde gezichtsvormen, de eenheid in de diversiteit van geloven, en nog zoveel meer….
Het is een mooi land met mooie mensen en het verdiend bestaansrecht.

Ik had het er met Yorick over dat ik onrecht en ongelijkheid en wreedheden niet kan bevatten en ik moet van mezelf denk ik accepteren dat ik, gezien mijn blijvende gevoel na deze reis, dat ook nooit zal begrijpen. Omdat het gewoon niet in mijn aard zit. Ik zoek verbinding. Ik ben een mediator. Ik probeer altijd de andere kant van een zaak te bekijken.  Niks is zwart en niks is wit. In mijn hoofd bestaat dat gewoon niet. En zo zie ik deze oorlog ook niet.
Een oorlog tussen de Serven en de Albanezen waarin uitgezoemd de Serven de agressor zijn en de Albanezen slachtoffer? Ja.

Maar wie zegt dat er aan de kant van de Serven niet ook slachtoffers zijn gevallen? Wie zegt dat iedereen van die kant heeft weggekeken of actief gevochten? Wie zegt dat er niet ook Serven in de bres zijn gesprongen voor Albanezen of dat hen angst is aangejaagd voor verraad als je de Albanezen hielp. Moeten we die groep mensen dan wel vergeten?

Moet je als Westerling, 20 jaar na een oorlog die niet de jouwe was, het uberhaupt hebben over ”partij kiezen”? Is dat aan ons? Het klinkt zo hard, opruiend, oordelend, definitief en nietsontzeggend. Je sluit er een groep goede mensen mee uit, legt de focus op een verdeeld verleden in plaats van een gedeelde toekomst en dan is het niet eens jouw oorlog waar je recht van spreken over hebt.

Waar oorlog heerst is er maar een kleine groep agressor en een hele grote groep die er ongewild in meegesleurd wordt. En nu ik deze oorlog niet in emotieloze feiten vanuit de geschiedenisboeken lees maar het mensen van vlees en bloes zijn, voel ik niet dat het aan mij is om ”partij te kiezen” en zo iedere persoon over één kam te scheren. Iedere Albanees te bestempelen met goeierik of iedere Serv met slechterik.

Ik voel me er ook erg ongemakkelijk bij om dat te doen juist omdat het allemaal nog zo kort geleden is en het bij iedereen nog zo leeft. We zijn nog geen 75 jaar ”tijd heelt alle wonden” verder. Het kan hard aankomen bij die ene Serv die wél heeft gevochten vóór de Albanezen of, andersom, door de Albanezen slecht behandeld is geworden. En het voelt niet aan mij als rijke westerling, buitenstaander, die even zes dagen langskomt om op basis van die kleine glimp ”een kant te kiezen”.

Daarnaast kijk ik als westerling, die leeft in vrijheid en gelijkheid en die totaal geen recht heeft op hun verdriet, graag naar de toekomst. Ik wens en hoop zo graag op een mooie toekomst voor iedere Kosovaar. En als ik zou kiezen voor de Servische vlag of de Albanese vlag breng ik als buitenstaander geen saamhorigheid, maar bevestig ik en versterk ik de verdeeldheid. Laat het kiezen van een vlag maar aan degenen die de oorlog hebben moeten doorstaan en moeten verwerken en laten wij proberen de verbinding te stimuleren.

Maar dat de oorlog niet mag worden vergeten, de gruwelijkheden niet onbenoemd, en uitgezoemd de agressor mag worden aangewezen betwist ik niet.

Ligt de waarheid dus in het midden? Als je de intentie van die woorden uitpluist, ja.

Tot slot

Het was een enorme, enorme eer om deze reis met Andries te mogen maken en met pionier Yorick die iets treffends probeert bij te dragen aan deze wereld.
En het is niet in woorden te vatten hoe dankbaar ik ben voor iedereen die zijn verhaal met ons heeft gedeeld. Dat is echt onbeschrijfelijk en dat zullen we altijd in ons hart meedragen.

Andries schreef Yorick en mij:
‘’Dank jullie wel voor deze bijzondere, heftige, emotionele en gelukkige week.’’

Ik had het niet anders kunnen omschrijven. Het doet pijn om terug te zijn. Terug met het vooruitzicht van weer terecht komen in onze westerse mallemolen van vluchtigheid, individualisme, ambitie, targets en geld (zoals het bekijken van de kleur van nieuw gekochte Tesla’s in het vliegtuig) en angst om daar weer in meegesleurd te worden. Want dat dat gaat gebeuren is zeker. Is dat alleen maar slecht? Vast niet. Je zou het oppakken van je leven misschien “overleven” kunnen noemen, want alleen maar terugkijken of stilstaan leidt tot afsterven. Maar moeilijk is het wel, omdat het een hele zware klus wordt alles wat je hebt mogen meenemen en leren van de mensen uit Kosovo hier in alle ingekerfde patronen te integreren.

De perfecte balans is een kunst die we waarschijnlijk nooit helemaal meester kunnen worden. We kunnen nooit de perfecte mens worden. Maar ik ben dankbaar dat ik dankzij de lieve mensen in Kosovo toch weer extra spierkracht heb gekregen in hartelijkheid, saamhorigheid, liefde en geven.

|  OP DE HOOGTE BLIJVEN  |

Om op de reis van Andries, Yorick en Catalijne terug te kijken en de verdere onwikkelingen rondom ”Terug naar Kosovo” te volgen, ga naar:
Human Inc Website
Human Inc Youtube 
Human Inc Facebook
Human Inc Instagram 

De aanleiding voor ”Terug naar Kosovo”

Yorick Zwart: ”De nagesprekken bij de voorstelling over Srebrenica ”Don’t Shoot the Pianoplayer” waren zeer bijzonder en ingrijpend. Het publiek had zojuist een theatrale weergave van dit conflict gezien en werd nu meteen geconfronteerd met de werkelijke versie van Andries.

De Kosovomissie is een vredesmissie geweest waar Nederland actief aan deelgenomen heeft. Wij hebben tijdens de tournee van de voorstelling een enorme behoefte opgemerkt bij het publiek naar verhalen over o.a. deze oorlog. Velen van ons weten wel dat daar iets gebeurd is, maar wat precies en welke impact dat heeft gehad voor het land, de regio, maar ook voor Europa, dat is iets dat niet wijdverbreid bekend is. Daarom willen we deze serie podcast maken in het kader van 75 jaar Vrijheid. Juist nu is er een aanleiding om aan deze wens gehoor te geven en hierover te vertellen.” Terug naar Kosovo.

Over ”Don’t Shoot the Piano Player” 

De voorstelling speelde op De Parade in 2017 en was in de Nederlandse theaters te zien zijn van januari t/m maart 2019.

Met een hoofdrol voor acteur Yorick Zwart en script door toneelschrijver Rutger Kroon, werd het stuk geregisseerd door Wannie de Wijn, internationaal erkend voor zijn toneelstuk ”De Goede Dood”, aangevuld met zang en muziek door Catalijne.

De voorstelling vertelt het verhaal van voormalig Dutchbat soldaat Nico (Yorick Zwart) die diende tijdens De Val van Srebrenica (Ook wel bekend als de Srebrenica Genocide waarbij meer dan 8.000 Bosniërs, met name mannen en jongens, in en rond de stad Srebrenica werden vermoord.) Nederlands nationaal trauma waarbij de onbewapende Dutchbat machteloos toe moest zien hoe de internationale gemeenschap niet ingreep.

Andries was als veteraan vrijwillig betrokken bij het nagesprek van de voorstelling en trok zo de theatraliteit van oorlog naar de realiteit. Meer informatie over deze voorstelling of boekingen: www.human-inc.nl